Ο κόσμος ανακαλύπτει την κοπτική Αίγυπτο

Τμήμα χιτώνα με παράσταση αγγέλου, Αίγυπτος 4ος-5ος αι, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.


Η Αίγυπτος είναι ίσως η χώρα με τη μεγαλύτερη αρχαιολογική δημοσιότητα παγκοσμίως. Από ένα απροσδιόριστο μυστήριο που παραδοσιακά καλύπτει τις πυραμίδες, μέχρι την ιερογλυφική γραφή, τις ιστορίες των φαραώ και τα αξιοπερίεργα ταφικά έθιμα, οι περισσότεροι τομείς του αιγυπτιακού παρελθόντος είναι αναγνωρίσιμοι στο ευρύ κοινό. Υπάρχει όμως ακόμη και μια άλλη, άγνωστη στον περισσότερο κόσμο πλευρά της Αιγύπτου, που επιβιώνει ακόμη στο αξιόλογο ποσοστό των Χριστιανών κατοίκων της διασώζοντας, αν και μέσα από ένα ισχυρό πολιτισμικό φίλτρο, τη γλώσσα και τον τρόπο σκέψης της εποχής των φαραώ.

Οι Έλληνες είναι από τους τυχερούς λαούς που γνωρίζουν την ύπαρξη αλλά και την τέχνη των Κοπτών, όπως είναι γνωστοί οι Χριστιανοί της Αιγύπτου. Έχοντας για κάποιο χρονικό διάστημα «βίους παράλληλους» ως τμήματα της Ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ο ελληνισμός και η κοπτική Αίγυπτος μοιράζονται πολλά: το ελληνικό αλφάβητο που χρησιμοποιήθηκε για την απόδοση κειμένων στην «κοπτική» γλώσσα, (τελευταία μορφή της αρχαίας αιγυπτιακής), τους ασκητές της αιγυπτιακής ερήμου που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι και της ελληνορθόδοξης παράδοσης, την ιδιόμορφη θρησκευτική εικονογραφία που αποτελεί κάτι σαν «παρακλάδι» της βυζαντινής τεχνοτροπίας. Όλα αυτά μέχρι την απόσχιση της Εκκλησίας της Αιγύπτου μετά από δογματικές αλλά και, στο βάθος, πολιτικές διαφορές από τα μέσα του 5ου αι. Να σημειωθεί ότι τα κοπτικά θέματα αποτελούσαν πάντα, έστω και αποσπασματικά, τμήμα της διδακτέας ύλης στα ελληνικά σχολεία και πανεπιστήμια – ως τμήμα της Βυζαντινής Αρχαιολογίας - , κάτι που δεν συνέβαινε μέχρι και πρόσφατα με τον φαραωνικό πολιτισμό της Αιγύπτου.

Τι γίνεται όμως στον κόσμο; Χρειάστηκε να συμβούν τα τραγικά γεγονότα των τελευταίων ημερών μεταξύ Κοπτών και Μουσουλμάνων για να ασχοληθεί η παγκόσμια κοινότητα με το κομμάτι αυτό της Αιγύπτου. Η βρετανική Guardian δημοσίευσε χτες ένα άρθρο-γνωριμία με το συμβολικό τίτλο «Who are the Coptic Christians?» για να επεξηγήσει ότι τους δύο πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, στον Χριστιανισμό προσχώρησαν αρχαίοι Αιγύπτιοι και άλλοι κάτοικοι της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου ( Εβραίοι, Έλληνες, Ρωμαίοι) και να καταλήξει " (οι Κόπτες) είναι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι. Η τέχνη τους, η γλώσσα και η θρησκεία τους είναι απευθείας καταγόμενη από την τέχνη, τη γλώσσα και τη θρησκεία της χώρας των φαραώ». Προηγουμένως ο αρθρογράφος κάνει αναδρομή στους βιβλικούς παπύρους και τα κοπτικά υφαντά, τις εικόνες και τα αντικείμενα μικροτεχνίας όπου τόσο ιδαίτερα συνδυάζονται τα ελληνορωμαϊκά μοτίβα με αρχαία αιγυπτιακά σύμβολα. Αναφέρει επίσης πόσο βοήθησε η μελέτη της κοπτικής γλώσσας – εύκολης στην ανάγνωση λόγω του ελληνικού αλφαβήτου – τον Σαμπολιόν στην αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών.

Ενώ λοιπόν στο εξωτερικό η κοπτική τέχνη εξετάζεται ως κάτι το ξεχωριστό και άγνωστο και σε σύγκριση με τη φαραωνική και την ελληνορωμαϊκή παράδοση, στην Ελλάδα πάντα θεωρούνταν ως έκφραση της ευρύτερης παλαιοχριστιανικής τέχνης με τις φαραωνικές επιβιώσεις να αποτελούν τον άγνωστο Χ και να εκλαμβάνονται ως γνώρισμα του τοπικού χαρακτήρα της. Μήπως όμως το πραγματικά ενδιαφέρον έγκειται στο πώς οι Κόπτες, ως πολιτισμική ομάδα, μεταλλάσσονται και επιβιώνουν ιστορικά μέσα από κοσμοϊστορικές αλλαγές;

ΠΗΓΗ: αρχαιολογία on line