ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΧΩΡΟΣ

  Η κρίση της αντιπροσώπευσης και το ενδεχόμενο μιας νέας άμεσης δημοκρατίας Η έννοια της δημοκρατίας αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη πολιτική ιδέα της νεότερης ιστορίας. Η ίδια η λέξη προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «δήμος» και «κράτος», δηλαδή την εξουσία του λαού. Ωστόσο, όσο περισσότερο εξελίσσονται οι σύγχρονες κοινωνίες, τόσο εντονότερο γίνεται το ερώτημα: ασκεί πραγματικά ο λαός την εξουσία ή απλώς νομιμοποιεί εκείνους που την ασκούν στο όνομά του; Η σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία στηρίζεται θεωρητικά στην αρχή ότι οι πολίτες παραμένουν κυρίαρχοι και απλώς αναθέτουν προσωρινά την άσκηση της εξουσίας σε εκλεγμένους αντιπροσώπους. Στην πράξη όμως, όλο και περισσότεροι πολίτες αισθάνονται ότι η σχέση αυτή έχει αντιστραφεί: αντί να ελέγχουν την εξουσία, ελέγχονται από αυτήν. Η κριτική αυτή δεν είναι καινούρια. Ήδη από τον 18ο αιώνα, ο Jean‑Jacques Rousseau υποστήριζε ότι ο λαός είναι πραγματικά ελεύθερος μόνο τη στιγμή των εκλογών. Μετά, η εξουσία περνά σε επαγγελματικο...

Η ένταση στις σχέσεις μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα επαναφέρει όλο και πιο συχνά στο διεθνές προσκήνιο έναν όρο που προέρχεται από την αρχαία ελληνική ιστορία: την «Παγίδα του Θουκυδίδη». Πρόκειται για τη θεωρία σύμφωνα με την οποία όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί την κυριαρχία μιας ήδη κατεστημένης δύναμης, ο κίνδυνος σύγκρουσης αυξάνεται δραματικά. Ο Θουκυδίδης , αναλύοντας τα αίτια του Πελοποννησιακού Πολέμου, είχε επισημάνει ότι η άνοδος της Αθήνα και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη οδήγησαν τελικά σε μια καταστροφική σύγκρουση που άλλαξε τον ελληνικό κόσμο. Περισσότερα από 2.500 χρόνια μετά, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι παρόμοιες δυναμικές εμφανίζονται σήμερα στον ανταγωνισμό ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Η Κίνα μέσα σε λίγες δεκαετίες μετατράπηκε από μια περιφερειακή δύναμη σε οικονομικό, τεχνολογικό και στρατιωτικό γίγαντα. Η συνεχής ανάπτυξή της, οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, στους ημιαγωγούς, στις στρατιωτικές δυνατότητες και στο διάστημ...

Το βιβλίο The Revenge of Ideology του Jake Sotiriadis επιχειρεί να ερμηνεύσει τον σύγχρονο κόσμο πέρα από τις κλασικές αναλύσεις ισχύος, οικονομίας και γεωπολιτικής. Η βασική του θέση είναι ότι η ιδεολογία όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, αλλά επέστρεψε δυναμικά και αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της διεθνούς πραγματικότητας.  Για δεκαετίες κυριάρχησε η αντίληψη ότι η παγκοσμιοποίηση, η τεχνολογική πρόοδος και η οικονομική αλληλεξάρτηση θα οδηγούσαν σταδιακά σε έναν πιο ομοιογενή κόσμο, όπου οι ιδεολογικές συγκρούσεις θα υποχωρούσαν. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης θεωρήθηκε από πολλούς ως η οριστική επικράτηση του φιλελεύθερου καπιταλισμού και της δυτικής δημοκρατίας. Ο Sotiriadis όμως θεωρεί ότι αυτή η αντίληψη υπήρξε μια ιστορική αυταπάτη. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, οι κοινωνίες δεν λειτουργούν αποκλειστικά με βάση τον οικονομικό ορθολογισμό. Τα κράτη και οι λαοί εξακολουθούν να καθοδηγούνται από συλλογικές ταυτότ...