Ένα νησί – δύο λαοί – δύο ιστορίες. Η Δομινικανή Δημοκρατία και η Αϊτή

του γιώργου ξηρού

«Στην καρδιά της Καραϊβικής, ένα νησί με δύο διαφορετικές πραγματικότητες.»

Η Δομινικανή Δημοκρατία και η Αϊτή

Στην καρδιά της Καραϊβικής βρίσκεται η Ισπανιόλα, ένα νησί που κουβαλάει την πιο έντονη αντίφαση: δύο χώρες μοιράζονται την ίδια γη, αλλά ακολουθούν δύο διαφορετικούς δρόμους, δύο διαφορετικές μοίρες. Στα ανατολικά η Δομινικανή Δημοκρατία, στα δυτικά η Αϊτή. Δύο λαοί, δύο πολιτισμοί, δύο ιστορίες που ξεκινούν από την ίδια ρίζα αλλά διακλαδίζονται σε διαφορετικές κατευθύνσεις.

Άγαλμα του Τουςέν Λουβερτύρ στην Αϊτή.

Ι. Ιστορία και ταυτότητα

Η Αϊτή ήταν η πρώτη ανεξάρτητη μαύρη δημοκρατία στον κόσμο. Το 1804, μετά από μια από τις σπουδαιότερες επαναστάσεις σκλάβων στην ιστορία, πέτυχε αυτό που φάνταζε αδύνατο: να σπάσει τις αλυσίδες της αποικιοκρατίας. Όμως, η Γαλλία την τιμώρησε με εξοντωτικές αποζημιώσεις, ενώ οι μεγάλες δυνάμεις την απομόνωσαν. Το τίμημα της ελευθερίας ήταν η φτώχεια και η πολιτική αστάθεια.

ΣΗΜΕΊΩΣΗ :Η Αϊτή ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε την Ελληνική Επανάσταση, στέλνοντας ώς βοήθεια 100 εθελοντές και 45 τόνους καφέ προς πώληση!

Ιστορικό κέντρο της Σάντο Ντομίνγκο (UNESCO).

Η Δομινικανή Δημοκρατία ακολούθησε διαφορετική πορεία. Με ισπανική αποικιακή κληρονομιά, απέκτησε ανεξαρτησία το 1844. Η ισπανική γλώσσα, η καθολική πίστη και η μουσική της κουλτούρα (μπατσάτα, μερένγκε) δημιούργησαν μια ταυτότητα πιο κοντά στη Λατινική Αμερική. Η σχέση με τις ΗΠΑ – συχνά επεμβατική – επηρέασε την πορεία της, αλλά άνοιξε και δρόμους οικονομικής ανάπτυξης.

Αϊτή: Επανάσταση σκλάβων, ανεξαρτησία το 1804, τιτάνια μάχη για ελευθερία αλλά και οικονομική απομόνωση.

Δομινικανή Δημοκρατία: Ισπανική αποικία, ανεξαρτησία το 1844, ισπανική γλώσσα, πολιτισμός με μπατσάτα & μερένγκε.

ΙΙ. Το περιβάλλον ως καθρέφτης των επιλογών

Το νησί της Ισπανιόλας είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς το περιβάλλον αντανακλά τις πολιτικές και κοινωνικές επιλογές.

Στην Αϊτή, η αποδάσωση υπήρξε καταστροφική. Τα δάση κόπηκαν για να παραχθεί ξυλοκάρβουνο – βασική πηγή ενέργειας για έναν υπερπληθυσμό χωρίς υποδομές. Σήμερα λιγότερο από το 2% της γης καλύπτεται από δάση. Το αποτέλεσμα είναι διάβρωση εδαφών, πλημμύρες και μια γη εξαντλημένη.
Στη Δομινικανή Δημοκρατία, το κράτος έλαβε μέτρα: δημιουργία εθνικών πάρκων, απαγόρευση υλοτομίας, ανάπτυξη υδροηλεκτρικής και ανανεώσιμης ενέργειας. Σήμερα περίπου το 40% της επικράτειας παραμένει δασωμένο.

Από δορυφόρο, η αντίθεση είναι σοκαριστική: το πράσινο της Δομινικανής στα ανατολικά και το γυμνό καφέ της Αϊτής στα δυτικά. Ένα φυσικό σύνορο που αποτυπώνει με ακρίβεια τις επιλογές των ανθρώπων.

Αϊτή: κάτω από 2% δασοκάλυψη, αποδάσωση, διάβρωση, πλημμύρες.
Δομινικανή Δημοκρατία: ~40% δασοκάλυψη, μέτρα προστασίας, εθνικά πάρκα.

ΙΙΙ. Οικονομία και κοινωνία

Η Αϊτή παραμένει η φτωχότερη χώρα του δυτικού ημισφαιρίου. Σεισμοί, τυφώνες, πολιτική αστάθεια και έλλειψη υποδομών την κρατούν σε μόνιμη κρίση. Αντίθετα, η Δομινικανή Δημοκρατία είναι μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Καραϊβικής, στηριγμένη στον τουρισμό, στις εξαγωγές και στη γεωργία.

Παραλία τουριστικής περιοχής στη Δομινικανή.

Γειτονιά στο Πορτ-ο-Πρενς της Αϊτής.

Αϊτή: Φτωχότερη χώρα της Δύσης, εξάρτηση από ανθρωπιστική βοήθεια, φυσικές καταστροφές.
Δομινικανή: Γοργή ανάπτυξη, τουρισμός, εξαγωγές, επενδύσεις.

ΙV. Σχέσεις και εντάσεις

Παρά την κοινή τους μοίρα στο νησί, οι σχέσεις των δύο χωρών είναι δύσκολες.

Χιλιάδες Αϊτινοί μεταναστεύουν στη Δομινικανή για δουλειά, συχνά σε συνθήκες εκμετάλλευσης.
Οι Δομινικανοί, από την άλλη, κατηγορούνται για σκληρές μεταναστευτικές πολιτικές και διακρίσεις.
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει αλληλεξάρτηση: η Δομινικανή χρειάζεται φθηνό εργατικό δυναμικό, η Αϊτή χρειάζεται εμπορεύματα και εισαγωγές.

Σύνορο με έλεγχο μεταναστών.

Χιλιάδες Αϊτινοί εργάζονται σε αγροτικές & οικοδομικές δουλειές στη Δομινικανή.
Η Δομινικανή κατηγορείται για ρατσισμό και σκληρή μεταναστευτική πολιτική.
Αλληλεξάρτηση: εργατικά χέρια & εμπορεύματα.

V. Φιλοσοφική ανάγνωση

Το νησί της Ισπανιόλας μας δείχνει πώς η ιστορία και οι ανθρώπινες αποφάσεις χαράζουν διαφορετικές μοίρες πάνω στην ίδια γη. Η φύση δεν φταίει. Το έδαφος, το κλίμα, η γεωγραφία είναι κοινά. Αυτό που διαφέρει είναι οι επιλογές: πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές.

Η εικόνα των δορυφόρων – το πράσινο της Δομινικανής και το καφέ της Αϊτής – δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι μια εικόνα του ανθρώπινου πεπρωμένου, μια μαρτυρία ότι η ελευθερία, η ανάπτυξη, η βιωσιμότητα δεν είναι δεδομένα, αλλά προϊόντα συλλογικών αποφάσεων και ιστορικών συγκυριών.

Το περιβάλλον καθρεφτίζει τις πολιτικές επιλογές.
Η ίδια γη, το ίδιο κλίμα, δύο διαφορετικές μοίρες.
Η πράσινη και η καφέ πλευρά είναι σύμβολο του ανθρώπινου πεπρωμένου.

VI. Συμπέρασμα

Ένα νησί, δύο λαοί, δύο ιστορίες.

Η Αϊτή – σύμβολο της απελευθέρωσης, αλλά και της εγκατάλειψης.

Η Δομινικανή Δημοκρατία – σύμβολο της σχετικής σταθερότητας και ανάπτυξης.

Η Ισπανιόλα είναι καθρέφτης του κόσμου μας: ακόμα και δίπλα-δίπλα, οι κοινωνίες μπορούν να ακολουθήσουν εντελώς διαφορετικούς δρόμους. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν στο μέλλον θα βρουν τρόπους συνεργασίας ώστε να μη χωρίζονται από ένα πράσινο και ένα καφέ, αλλά να μοιράζονται έναν κοινό, βιώσιμο ορίζοντα.