Το Αιώνιο Σχίσμα: Από τη Σύγκρουση Αυτοχθόνων-Ετεροχθόνων στα Οικονομικά Αδιέξοδα του Σήμερα

 

Του Γιώργου Ξηρού 

Η ελληνική ιστορία δεν είναι μια γραμμική πορεία προόδου, αλλά ένας κύκλος ανάμεσα στη «Δόξα» της εθνικής ολοκλήρωσης και το «Αδιέξοδο» του διχασμού. Στο έργο του Θάνου Βερέμη «Ηγέτες της Νεοελληνικής Ιστορίας», αποκαλύπτεται ότι ο «γενετικός κώδικας» της κακοδαιμονίας μας βρίσκεται σε μια θεμελιώδη κοινωνική σύγκρουση που γεννήθηκε στα σπλάχνα της Επανάστασης: την αντιπαράθεση μεταξύ Αυτοχθόνων και Ετεροχθόνων.

Η Έλλη Σκοπετέα στο βιβλίο της "Το πρότυπο βασίλειο και η Μεγάλη Ιδέα ",αναφερεται κατά και μετά την ελληνική επανάσταση στην δημιουργία δυο ομαδων των αυτοχθόνων και των ετεροχνονων που ανταγωνίζονται και αντιπαλευονται μεταξύ τους. Σε αυτό το περιβάλλον θα "ανατραφεί" η Μεγάλη Ιδέα.

1821-1844: Η Γέννηση του Διχασμού και το «Πρώτο Κραχ»

Η διάκριση επισημοποιήθηκε στην Εθνοσυνέλευση του 1843-1844, αλλά προϋπήρχε από την πρώτη στιγμή του Αγώνα.

• Οι Ετερόχθονες (Ο Εκσυγχρονισμός): Μορφωμένοι Έλληνες της διασποράς, Φαναριώτες και έμποροι (με εμβληματική μορφή τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο), που ήρθαν στην επαναστατημένη Ελλάδα φέρνοντας το όραμα ενός δυτικού, συγκεντρωτικού κράτους.
• Οι Αυτόχθονες (Η Παράδοση): Οπλαρχηγοί, προεστοί και η λαϊκή βάση (με εκφραστή τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη), που έβλεπαν τους ετερόχθονες ως «καλαμαράδες» και «ξένους» που ήρθαν να τους στερήσουν τα προνόμια και την τοπική εξουσία.

Οικονομικό Αποτύπωμα: Η ανάγκη του Μαυροκορδάτου να επιβληθεί στους «αυτόχθονες» οδήγησε στα περίφημα Δάνεια της Ανεξαρτησίας (1824-1825). Αντί για την απελευθέρωση, τα κεφάλαια αυτά σπαταλήθηκαν στους εμφυλίους πολέμους, οδηγώντας στην πρώτη χρεοκοπία (1827). Το Σύνταγμα χρησιμοποιήθηκε ως «πολιτικό όπλο» για να περιορίσει τους οπλαρχηγούς, δημιουργώντας μια παράδοση όπου οι θεσμοί δεν υπηρετούν την κοινωνία, αλλά την εξουσία μιας παράταξης έναντι της άλλης.

1915-1922: Ο Εθνικός Διχασμός και η Κατάρρευση

Ο κύκλος επαναλήφθηκε τον 20ό αιώνα. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος λειτούργησε ως ο «ετερόχθων» ηγέτης που ήθελε να μπολιάσει την Ελλάδα με ευρωπαϊκό ορθολογισμό. Ο Κωνσταντίνος Α’ συσπείρωσε την «Παλαιά Ελλάδα» (τους αυτόχθονες του 1915), που φοβούνταν την έκθεση στον διεθνή ανταγωνισμό και τις περιπέτειες.

• Στατιστικό Στοιχείο: Η σύγκρουση αυτή οδήγησε στη νομισματική διχοτόμηση του 1922 (το «κόψιμο» του χαρτονομίσματος στα δύο) από τον Πρωτοπαπαδάκη, μια απέλπιδα προσπάθεια χρηματοδότησης του πολέμου εν μέσω απόλυτης διπλωματικής και οικονομικής απομόνωσης.

Μεταπολίτευση: Το Κράτος ως «Λάφυρο»

Στη σύγχρονη εποχή, το δίπολο πήρε νέα μορφή. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέβαλε τον ετεροχθονισμό μέσω της ένταξης στην ΕΟΚ το 1981, ελπίζοντας ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα «πειθαρχούσαν» την ελληνική νοοτροπία.

Αντίθετα, ο Ανδρέας Παπανδρέου επένδυσε στο «αυτόχθον» αίσθημα του μη προνομιούχου. Το αποτέλεσμα ήταν η γιγάντωση του δημόσιου τομέα:

• Δημοσιονομικό Στοιχείο: Το δημόσιο χρέος από το 25% του ΑΕΠ το 1980, εκτοξεύθηκε στο 100% στις αρχές της δεκαετίας του '90. Η οικονομία έγινε το εργαλείο για την εξαγορά κοινωνικής ειρήνης μεταξύ των δύο κόσμων.

2010: Η Σύγκρουση με την Πραγματικότητα

Η κρίση των Μνημονίων ήταν η στιγμή που ο «αυτοχθονισμός» (το πελατειακό κράτος, η φοροδιαφυγή, η κρατική σπατάλη) συγκρούστηκε βίαια με τον «ετεροχθονισμό» (τους κανόνες της Ευρωζώνης). Ο Βερέμης υπογραμμίζει ότι το αδιέξοδο προέκυψε επειδή ποτέ δεν καταφέραμε να συνθέσουμε αυτά τα δύο στοιχεία: να γίνουμε ένα σύγχρονο κράτος που σέβεται όμως τις ιδιαιτερότητες της κοινωνίας του.

Επίλογος

Η ιστορία της Ελλάδας είναι η ιστορία των ηγετών της που κέρδισαν τη Δόξα όταν τόλμησαν να κοιτάξουν μπροστά, αλλά έπεσαν στα Αδιέξοδα όταν επέτρεψαν στον διχασμό να κυριαρχήσει. Η διάκριση Αυτοχθόνων και Ετεροχθόνων μπορεί να άλλαξε ονόματα, αλλά παραμένει η βασική αιτία που η χώρα δυσκολεύεται να βρει έναν σταθερό βηματισμό.