Η παγκόσμια αναδιάταξη ισχύος και το έλλειμμα ηγεσίας της Δύσης

 

Από τη σύνταξη.

Ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής ρευστότητας, η οποία δεν θυμίζει απλώς μετατόπιση συσχετισμών ισχύος, αλλά μια συνολική κρίση του διεθνούς συστήματος. Γεωστρατηγικές ισορροπίες ανατρέπονται, οικονομικά μοντέλα αποσταθεροποιούνται, νέες ζώνες επιρροής διαμορφώνονται και οι παραδοσιακές συμμαχίες χάνουν τον δεδομένο χαρακτήρα τους. Η μεταψυχροπολεμική τάξη πραγμάτων, που βασίστηκε στην αμερικανική ηγεμονία και στη δυτική πολιτική και οικονομική κυριαρχία, δεν καταρρέει απότομα· αποδομείται σταδιακά, μέσα από αλλεπάλληλες κρίσεις.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η μόνη δύναμη με πλήρες φάσμα ισχύος — στρατιωτικό, τεχνολογικό, οικονομικό και πολιτισμικό. Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η σχετική φθορά της αμερικανικής υπεροχής, αλλά η αδυναμία των υπόλοιπων δυτικών κρατών να λειτουργήσουν ως αυτόνομοι στρατηγικοί δρώντες. Η Δύση ως σύνολο δείχνει ισχυρή σε πόρους, αλλά αδύναμη σε ηγεσία.

Ευρώπη: η συστημική αδυναμία μιας υπερδύναμης χωρίς πολιτική βούληση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίφασης. Παρά το τεράστιο οικονομικό της μέγεθος, το υψηλό επίπεδο γνώσης και την τεχνολογική της βάση, αδυνατεί να μεταφράσει την ισχύ της σε γεωπολιτική επιρροή. Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ στον τομέα της άμυνας, η ενεργειακή της ευαλωτότητα και η θεσμική δυσκαμψία οδηγούν σε μια Ευρώπη που αντιδρά, αλλά δεν σχεδιάζει.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό· είναι βαθιά πολιτικό. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αποδεικνύονται κατώτερες των περιστάσεων, εγκλωβισμένες σε εσωτερικές ισορροπίες, βραχυπρόθεσμους εκλογικούς κύκλους και φόβο πολιτικού κόστους. Αντί για στρατηγική αυτονομία, επιλέγεται η διαχείριση της εξάρτησης. Αντί για όραμα, η τεχνοκρατική επιβίωση.

ΗΠΑ: ισχύς με εσωτερικά ρήγματα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να καθορίζουν τις βασικές παραμέτρους του διεθνούς συστήματος. Το δολάριο, η τεχνολογική πρωτοπορία, η τεχνητή νοημοσύνη και η στρατιωτική υπεροχή συνιστούν πυλώνες που δεν έχουν ακόμη αμφισβητηθεί ουσιαστικά. Ωστόσο, η αμερικανική ηγεμονία δοκιμάζεται από εσωτερικές αντιφάσεις: πολιτική πόλωση, κοινωνικές ανισότητες και κόπωση από τον ρόλο του παγκόσμιου εγγυητή.

Η Ουάσιγκτον δεν εγκαταλείπει την ισχύ της· την αναπροσαρμόζει επιλεκτικά, γεγονός που αφήνει κενά τα οποία οι σύμμαχοι αδυνατούν να καλύψουν.

Κίνα και αναδυόμενες δυνάμεις: άνοδος χωρίς παγκόσμια συναίνεση

Η Κίνα προβάλλει ως ο βασικός στρατηγικός ανταγωνιστής της Δύσης. Διαθέτει μακροπρόθεσμο κρατικό σχεδιασμό, τεχνολογική πρόοδο και βιομηχανική αυτάρκεια. Παρ’ όλα αυτά, η απουσία πολιτισμικής ηγεμονίας και θεσμικής ελκυστικότητας περιορίζει τη δυνατότητά της να διαμορφώσει ένα νέο παγκόσμιο σύστημα.

Ο Παγκόσμιος Νότος, από την Ινδία έως την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, κινείται πραγματιστικά, εκμεταλλευόμενος τη ρευστότητα χωρίς να επιδιώκει τη δημιουργία σταθερής διεθνούς τάξης. Πρόκειται για έναν κόσμο που δεν συγκροτεί νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, αλλά ζει μέσα στην ασάφεια.

Το έλλειμμα ηγεσίας ως καθοριστικός παράγοντας

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της εποχής δεν είναι η πολυπολικότητα καθαυτή, αλλά το γεγονός ότι οι πολιτικές ηγεσίες, κυρίως στον δυτικό κόσμο, εμφανίζονται κατώτερες των ιστορικών περιστάσεων. Δεν πρόκειται απλώς για λάθη πολιτικής· πρόκειται για αδυναμία κατανόησης της ιστορικής στιγμής.

Οι σημερινοί ηγέτες διαχειρίζονται κρίσεις, αλλά δεν οικοδομούν στρατηγικές. Αποφεύγουν τις δύσκολες αποφάσεις, αναβάλλουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις και αδυνατούν να εξηγήσουν στις κοινωνίες ότι η διατήρηση της ισχύος απαιτεί κόστος, πειθαρχία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Οδηγούμαστε σε κατάρρευση;

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό:

Οδηγεί αυτή η κατάσταση σε κατάρρευση του δυτικού κόσμου — ή ακόμη και σε μια ευρύτερη παγκόσμια κατάρρευση;

Πιθανότερο από μια ξαφνική κατάρρευση είναι ένα σενάριο παρατεταμένης αποσταθεροποίησης: έναν κόσμο χωρίς σαφή κέντρο βάρους, χωρίς αξιόπιστους εγγυητές ισορροπίας και χωρίς κοινό όραμα προόδου. Σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη, αντί να λειτουργούν ως εργαλεία ευημερίας, ενδέχεται να επιταχύνουν τις ανισότητες και τις συγκρούσεις.

Η ιστορία δείχνει ότι οι πολιτισμοί δεν καταρρέουν όταν χάνουν την ισχύ τους, αλλά όταν χάνουν την ικανότητα να παράγουν ηγεσία αντάξια των προκλήσεων. Αν η Δύση δεν επαναπροσδιορίσει το νόημα της ισχύος, της προόδου και της πολιτικής ευθύνης, τότε ο κίνδυνος δεν είναι απλώς η παρακμή της — αλλά η είσοδος του κόσμου σε μια μακρά περίοδο παγκόσμιας αστάθειας χωρίς ξεκάθαρη διέξοδο.